Saha Çalışması ve Günlük Araştırması: Hangisi Gerçekte Neyi Ölçer
Kontekst yöntemleri kullanıcıyı laboratuvarda değil kendi ortamında izlemeye dayanır. Saha çalışması ile günlük araştırması bu ailenin en bilinen iki üyesi, ama aynı şeyi ölçmezler ve ikisi de göründükleri kadar doğal değildir. Hangisini seçeceğiniz, peşinde olduğunuz davranışın tek bir oturuma sığıp sığmadığına bakar.
Karar tek soruya iner: davranış zamana yayılıyor mu
Bir görevin nasıl tamamlandığını görmek istiyorsanız saha çalışması doğru araç. Kullanıcının yanına gidersiniz, akışı baştan sona izlersiniz, ortamı da beraberinde görürsünüz: masadaki ikinci ekran, açık duran Excel, araya giren telefon.
Günlük araştırması ise gözlemleyemeyeceğiniz şeyler için. Haftanın hangi gününde ne yapıldığı, alışkanlığın nasıl oturduğu, ilk hafta ile üçüncü hafta arasındaki tutum farkı. Bağlamsal sorgulama ikisinin ortası: gözlemcisiniz ama arada soru sorarsınız, karşılığında müdahale etmiş olursunuz.
Sıralamayı basit tutun: bir saat izleyerek görebileceğiniz bir şey için günlük çalışması kurmayın. Günlük, saha çalışmasının ucuz alternatifi değil, saha çalışmasının ulaşamadığı zaman aralığı için son çaredir.
Günlük çalışması davranışı değil, bildirimi ölçer
Bu yöntem çoğu yerde "kullanıcının doğal davranışını yakalar" diye anlatılıyor. Yakaladığı şey, kullanıcının kaydetmeyi hatırladığı ve kaydetmeye değer bulduğu şeydir. Rutin, sıkıcı, otomatikleşmiş anlar hiç bildirilmez; oysa deneyimin çoğu tam orada geçer.
Hatırlatma sıklığını artırdığınızda kayıt sayısı artar, ama her hatırlatma bir kesintidir ve ölçmeye çalıştığınız akışı bozar. Bu ikisi arasında bir denge kurmak yerine, kaydın maliyetini düşürmek daha iyi sonuç verir: serbest metin yerine tek soruluk tetiklenmiş form, otuz saniyede biten giriş, yazı yerine fotoğraf. Katılımcıya günlük tutturmak yerine, olay anında tek dokunuş isteyin.
Ekolojik geçerlilik nereye kadar
Saha çalışmasında da gözlenme etkisi çalışır. Katılımcı masasını toplar, açık sekmeleri kapatır, normalde kullandığı kestirmeyi size göstermez. "Gerçek ortam" dediğimiz şey çoğu zaman gerçek ortamın toparlanmış hali. İlk yarım saati ısınma sayıp analizden çıkarmak, uzun oturumlarda işe yarar.
Aradaki fark şurada: sahada ortamı kendi gözünüzle görürsünüz, günlükte ortamı katılımcının anlattığı kadar bilirsiniz. Günlük araştırmasının ekolojik geçerlilik iddiası, tam da bu yüzden saha çalışmasınınkinden zayıftır, oysa çoğu kaynak ikisini aynı torbaya koyar.
Bu yöntemlerin bulduğu, başka yöntemin bulamadığı şey
- Söylenen ile yapılan arasındaki fark. Ankette "arama kullanmam" diyen kişi, gözlemde ilk hamlesini aramaya yapar.
- Geçici çözümler. Menüyü bulamayan kullanıcının kendine kısayol üretmesi, tasarım açığının en okunaklı hali.
- Araya giren üçüncü unsurlar: kâğıt not, ikinci uygulama, yanındaki iş arkadaşı, gelen telefon.
- Kesintiden sonra akışa dönüş. Ürünlerin çoğu kesintisiz kullanım varsayar, gerçek kullanım kesintili ilerler.
Analiz yükünü plana önceden yazın
Kontekst araştırmalarının planı genelde sahada geçen günle biter, asıl yük sonrasındadır. On katılımcı, iki hafta, günde iki giriş: 280 kayıt eder. Her kaydı okuyup etiketlemek dört dakika sürerse tek başına 19 saate yakın bir iş çıkar, kodlama ve raporlama bunun dışında. Saha çalışmasında da bir saatlik gözlemin notlaştırılması çoğunlukla bir saatten uzun sürer.
Bu hesap yapılmadığında olan şey belli: veri toplanır, yarısı analiz edilir, rapor birkaç çarpıcı alıntıya dayanır. Süre kısıtlıysa katılımcı sayısını düşürmek yerine gözlem süresini kısaltın; az kişiyle derin veri, çok kişiyle işlenmemiş veriden daha kullanışlıdır.
Gözlemi ikinci bir kaynakla çaprazlayın
Kontekst yöntemlerinin gücü nedeni göstermesinde, zayıflığı ise örneklemin küçüklüğünde. Sekiz kişide gördüğünüz bir takılma noktasının yaygın mı yoksa o sekiz kişiye özgü mü olduğunu gözlemden çıkaramazsınız. Ürün analitiği, sunucu logları ve destek kayıtları tam burada devreye girer. Bir projede sahada gördüğümüz takılma noktasını sonradan loglarda da arattık, aynı adımda belirgin bir geri dönüş yığılması çıktı.
İkisi ayrı sorulara cevap verir: log kaç kişinin orada takıldığını söyler, gözlem neden takıldığını. Biri diğerinin yerine geçmez, ama bir araya geldiklerinde tasarım kararını savunmak çok daha kolay olur.