Alan Çalışması ve Günlük Tutma: Bağlam İçinde Kullanıcı Araştırması

Kullanıcının ne yaptığını laboratuvarda soramazsınız; sorabildiğiniz şey, ne yaptığını sandığıdır. Alan çalışması ile günlük tutma bu boşluğu iki farklı yönden kapatır: biri tek bir anı derinlemesine kaydeder, diğeri uzun bir dönemi seyrek ama kesintisiz örnekler. Hangisinin doğru olduğu çoğu zaman araştırma sorusundan çok, elinizdeki analiz kapasitesine bağlıdır.

Alan çalışması: tek bir bağlamı derinlemesine görmek

Alan çalışması, katılımcıyı kendi ortamında, kendi işini yaparken izlemektir. Ofisteki masasında, evdeki mutfak tezgâhında, depodaki el terminalinin başında. Araştırmacı bir ya da birkaç seans boyunca oradadır, not alır, gerektiğinde araya girip soru sorar.

Yöntemin asıl verdiği şey özellik listesi değil, sürtünmedir. Kullanıcının ekranda yapmayıp kâğıda yazdığı adım. İki uygulama arasında kopyala-yapıştırla taşıdığı veri. Menüden değil arama kutusundan girdiği yol. Bunları kullanılabilirlik laboratuvarında göremezsiniz, çünkü orada görevi siz tanımlarsınız ve katılımcı da tam olarak sizin tanımladığınız kadarını yapar.

Gözlemcinin varlığı ne kadar bozar

Klasik tavsiye, katılımcıyı etkilememek için sessiz kalmaktır. Pratikte tam sessizlik iki nedenle işe yaramaz: odada bir yabancı olduğu için davranış zaten değişmiştir, ve sormadığınızda gözlediğiniz eylemin nedenini kendiniz uydurursunuz. Daha sağlıklısı, akışı bölmeden izlemek ve soruları bir işin bitimine biriktirmektir. Bir eylemin nedenini sorarken de niyeti değil olayı sorun: "Neden aramayı tercih ettiniz?" yerine "Bunu en son ne zaman menüden bulmuştunuz?" daha az telkin taşır.

Günlük tutma: zamanı örneklemek

Günlük tutma çalışmasında veriyi siz değil katılımcı kaydeder, üstelik siz orada yokken. Bu yüzden anlık derinlik düşer, karşılığında zaman boyutu açılır. İlk iki haftada uygulamayı terk etme nedeni, ayda bir tekrarlanan bir raporlama işi, mevsime göre değişen kullanım gibi tek seansın yakalayamayacağı örüntüler burada görünür hale gelir.

Kurulumda en belirleyici karar, kaydın neyle tetikleneceğidir:

• Olay tetikli: katılımcı yalnızca ilgili işi yaptığında kayıt girer. Veri seyrek ama alakalıdır, kullanım sıklığı düşükse tehlikelidir, çünkü hiç kayıt gelmeden hafta biter.
• Zaman tetikli: günün belirli saatinde hatırlatma gider. Düzenli veri üretir, kayıtların bir kısmı "bugün bir şey yapmadım" olur ve bu da bilgidir.

Kayıt kanalını katılımcının zaten kullandığı bir şey yapın. Ayrı bir uygulama kurdurmak, ilk üç günde katılım oranını düşüren en yaygın nedendir.

Günlük çalışmasının faturası analizde kesilir

Saha maliyeti düşük göründüğü için günlük çalışmaları kolayca büyütülür. Oysa toplanan kayıt sayısı katılımcı, gün ve günlük kayıt sıklığının çarpımıdır ve üç çarpanın hepsi birden büyütülmeye müsaittir. 12 katılımcı, 14 gün, günde 3 kayıt: 504 kayıt. Kayıt başına ortalama iki dakikalık okuma ve kodlama varsayarsanız tek geçiş 17 saat sürer, tematik analiz genelde tek geçişle bitmez.

Aynı yöntemi 8 katılımcı, 7 gün, günde 1 kayıtla kurduğunuzda 56 kayıt elde edersiniz. Dokuz kat az veri, ama iki günde bitirilebilen ve gerçekten okunan bir analiz. Uzun ve yoğun kurgunun ancak analiz için ayrılmış gerçek bir takvim varsa anlamı olur; yoksa fazladan kayıtlar okunmadan klasörde kalır.

Süreyi kısaltmak da katılımcı sayısını kısmak da maliyeti aynı oranda düşürür, ama ikisi aynı şeyi kaybettirmez. Katılımcı azaltmak çeşitliliği, gün azaltmak zaman içindeki değişimi götürür. Günlük çalışmasının varlık nedeni zaman boyutu olduğuna göre, önce sıklığı, sonra katılımcı sayısını kısın; süreyi en son.

Bu iki yöntem arasında seçim

Soru "bu iş neden burada tıkanıyor" ise alan çalışması. Soru "bu davranış zamanla değişiyor mu, tekrar ediyor mu" ise günlük tutma. Bağlamsal sorgulama ayrı bir üçüncü yöntem değil, alan çalışmasının katılımcıyla konuşarak ilerleyen hali; kullanıcının işi sizin ürününüzün dışına taştığında varsayılan tercih odur.

Tek yöntem seçilecekse alan çalışmasını öneririm. Günlük çalışmasının başarısızlık biçimi acımasızdır: katılımcı dördüncü günde kayıt girmeyi bırakır ve iki hafta sonra elinizde analiz edilecek pek bir şey kalmaz. Alan çalışmasında ise seansı yaptığınız gün veri cebinizdedir, katılımcının sonraki motivasyonu sizi ilgilendirmez.

Söylenen ile yapılan aynı şey değil

Her iki yöntem de öz bildirime dayanır, günlük tutma tamamen. Katılımcının "her gün kullanıyorum" dediği özelliğin kullanım kayıtlarında haftada bir göründüğü çok olur (bunu katılımcının yalanı saymam, hatırlama zaten böyle çalışır). Bu yüzden nitel bulguyu mümkün olduğunca ürünün kendi olay kayıtlarıyla yan yana koyun: hangi ekran ne sıklıkta açılmış, hangi akış yarıda bırakılmış, hangi hata mesajı kaç kez görülmüş.

Böyle bir karşılaştırma için yeni bir analitik altyapısı gerekmez; çoğu üründe ihtiyacınız olan kayıt zaten vardır, yalnızca kimsenin baktığı bir yere düşmüyordur. Araştırmanın en değerli çıktısı da genelde ikisinin çeliştiği noktadır: kullanıcının anlattığı hikâye ile logdaki iz ayrıldığında, aradaki fark tasarımın gerçek problemini gösterir.