Ters Piramit: Sayfayı Terk Edecek Okuyucu İçin Yazmak
Ters piramit, sonucu başa, kanıtı ortaya, arka planı sona koyan yazım düzeni. Gazetecilikten geliyor, webde ilk kez Jakob Nielsen'in 1996 tarihli yazısıyla önerildi ve o gün bugün geçerliliğini yitirmedi. Yöntemin asıl gerekçesi çoğu yerde yanlış anlatılıyor: mesele okuyucuyu sayfada tutmak değil, tam tersi.
Yapı tek kuraldan oluşuyor
Cevabı ilk paragrafta ver. Sonra o cevabı ayakta tutan bilgiyi, en sonda da yalnızca konuya gerçekten girmek isteyenin okuyacağı arka planı koy. Bölüm başlıkları bu sıraya uyar, her başlık kendi altındaki paragrafın sonucunu taşır.
Klasik yazım bunun tersini yapar: önce bağlam, sonra tartışma, en sonda sonuç. Bir kitap bölümünde bu doğru, bir web sayfasında değil. Okuyucu sonucu görmeden okumaya devam edip etmeyeceğine karar veremez, karar veremeyince de çıkar.
Gerekçe okuyucuyu tutmak değil, erken bırakmasına izin vermek
Ters piramidin arkasındaki varsayım net: okuyucu sayfayı sonuna kadar okumayacak. Yapı bu varsayımı kabul eder ve erken çıkışı başarısızlık olmaktan çıkarır. İlk ekranda cevabını alıp giden kişi memnun ayrılır, üç ekran kaydırıp cevabı bulamayan kişi ise memnun ayrılmaz.
Bu yüzden ters piramidi "dönüşümü artıran teknik" diye pazarlamak yöntemin ne yaptığını gizliyor. Yöntem bilgi teslimini hızlandırır. Bazı sayfalarda bu dönüşümü artırır, bazılarında da kullanıcı istediğini öğrenip formu doldurmadan çıkar ki bu da doğru sonuçtur.
Ölçtüğün metrik seni yanıltacak
Burada dikkat edilmesi gereken bir tuzak var. Ters piramide geçmek işe yaradıysa sayfada geçen ortalama süre düşer, kaydırma derinliği düşer, oturum başına sayfa sayısı düşer. Bu üç metrik pek çok raporda "kötüye gitti" diye okunur. Aynı değişiklik aynı anda kullanıcının işini kolaylaştırmışken.
Doğru ölçüm, kullanıcının aradığını bulup bulmadığına bakan bir şey olmak zorunda: sayfadan sonra site içi aramaya dönme oranı, aynı sorguyla arama sonuçlarına geri dönüş, destek kanalına düşen aynı soru sayısı. Bunların hepsi süre metriklerinden daha zahmetli, hepsi daha doğru.
Kaydırma derinliğini ölçmek için ayrı bir analitik ürününe de gerek yok. Sayfaya üç görünmez işaret koyup IntersectionObserver ile hangisinin ekrana girdiğini gönderirsen ihtiyacın olan veriyi alırsın, tutarı on beş satır kod. Hazır araçların çoğu bunu yapıp üstüne kendi oturum tanımını dayatıyor.
İlk paragrafın SEO'daki işi
"Anahtar kelime başta olsun, sıralama yükselir" gerekçesi zayıf ve eskimiş. Somut olan başka bir şey: arama sonucunda gösterilen açıklama metni sık sık sayfanın ilk cümlelerinden derleniyor ve masaüstünde 155 ila 160 karakter civarında kesiliyor. Cevabı ilk cümleye koyduğunda o kesit anlamlı bir cümle oluyor, koymadığında ısınma turunun yarısı görünüyor.
Yani ters piramidin SEO faydası sıralamada değil, tıklama kararında. Kullanıcı sonuç listesinde sayfayı seçerken ilk paragrafın kırpılmış halini okur.
Yöntemin çalışmadığı yer
Ters piramit her içerik tipine uymaz ve zorlandığında zarar verir. Sıralı bir işlemi anlatan içerikte çalışmaz, çünkü beşinci adımı başa alamazsın; adımların sırası bilginin kendisidir. Bir araştırma raporunda da çalışmaz: bulguyu başa koyabilirsin ama yöntemi görmeden bulguya güvenilmez, orada yöntem arka plan değil kanıttır.
Öğreticiler ve süreç anlatımlarında yapılacak şey, ters piramidi metnin tamamına değil girişine uygulamak. Sayfanın başında bu işlemin ne yaptığını ve ne kadar sürdüğünü söyle, sonra adımlara sırasıyla geç. Kullanıcı doğru sayfada olup olmadığını ilk ekranda anlar, geri kalanı bozulmadan durur.