Katman Pasta Deseni: Başlıklar Tek Başına Ne Anlatıyor
Katman pasta deseninde okur sayfayı başlıktan başlığa atlayarak gezer, arada kalan gövde metnini ancak başlık onu durdurursa okur. Bu, tasarımın değil davranışın adı; siz uygulasanız da uygulamasanız da olan bu. Buradan çıkan iş şu: sayfanın başlıkları, gövde hiç okunmasa bile anlamlı bir metin oluşturmalı.
Başlıkları sayfadan söküp arka arkaya okuyun
Yayına almadan önce yapılacak en hızlı kontrol bu. Sayfadaki bütün h2 ve h3 metinlerini kopyalayıp alt alta koyun ve gövdeye bakmadan okuyun. Ortaya sayfanın özeti çıkıyorsa desen çalışıyor demektir. Çıkmıyorsa başlıklarınız etiket görevi görüyor, bilgi taşımıyor.
Bu testte en çok düşen başlıklar bellidir: "Genel Bakış", "Neden Önemli?", "Dikkat Edilmesi Gerekenler". Bunlar bağlamdan koparıldığında hiçbir şey söylemez. Yerine bölümün iddiasını yazın. "Sonuçlar" yerine "Test edilen üç akıştan ikisi ilk denemede tamamlanamadı" gibi. Uzunluk kaygısı ikinci sıradadır; boş bir kısa başlıktansa bilgi taşıyan uzun başlık iyidir.
Aynı liste ekran okuyucu kullanan ziyaretçinin gördüğü listenin ta kendisi. Başlıklar arasında gezinme (rotor ya da H tuşu) tam olarak bu diziyi okur, gövde metni araya girmez. Yani katman pasta deseni görme engelli kullanıcı için isteğe bağlı bir tarama biçimi değil, sayfanın tek gezinme haritası.
Başlık seviyesini punto için seçmeyin
Sık görülen hata: başlık büyük göründüğü için h2, küçük dursun diye h3 ya da h4 seçmek. Seviye, içeriğin iç içe geçme derecesini anlatır; boyut CSS'in işidir. Bir bölüm ana bölümse h2 olur, puntosunu küçültmek istiyorsanız stil dosyasında küçültürsünüz.
Atlanan seviyeler de aynı yerden zarar verir. h2'den sonra doğrudan h4'e geçince başlık listesinde arada boşluk kalmış gibi görünür, hiyerarşi bozulur. Bunu üç satır CSS ile çözersiniz, ayrı bir eklentiye ihtiyaç yok.
Ayrımı boşlukla kurun, kutuyla değil
Başlığın fark edilmesi için gerekenler ölçülü şeyler: gövdeye göre belirgin bir kalınlık farkı, başlığın üstünde altındakinden fazla boşluk, sayfa boyunca değişmeyen bir kalıp. Başlığın üstündeki boşluk altındakinden azsa başlık bir önceki bölüme yapışır ve okur onu yanlış bölümün parçası sanır.
Buradan sonrası ters teper. Renkli zemin, ikon, çerçeve ve rozet eklenmiş başlıklar reklam bloğuna benzemeye başlar ve banner körlüğüne girer. Kaynak metinlerin çoğu "başlıkları olabildiğince ayrıştırın" der ve hemen ardından banner körlüğünden şikâyet eder; bu ikisi aynı anda savunulamaz. Ayrım tipografiden ve boşluktan gelmeli, süslemeden değil.
F-deseni bir tasarım tercihi değil
Karşılaştırma tablolarında F-deseni genelde "verimsiz yöntem", katman pasta "verimli yöntem" diye yan yana konur. Bu yanlış bir eşleştirme. F-deseni, okurun yapılandırılmamış uzun metinle karşılaştığında ne yaptığını anlatan bir gözlem sonucu; kimse onu seçmiyor. Sayfanızda F-deseni görülüyorsa bu, tarama davranışının kötü olduğunu değil, tutunacak başlık bulunmadığını gösterir.
Pratik karşılığı da bu: F-deseni gördüğünüzde okurun alışkanlığını değil, sayfanın yapısını düzeltirsiniz.
Bölümleme her sayfada gerekmez
Bölümleme, birbirinden gerçekten ayrı konular olduğunda işe yarar. Tek bir argümanı adım adım kuran bir metni beş başlığa bölmek onu taranabilir yapmaz, akışını kırar; okur başlıklar arasında sıçrayınca gerekçeyi kaçırır ve sonuca hazırlıksız varır.
Bölümler arasına ayrım çizgisi ya da kart eklemek ihtiyacı doğuyorsa başlıklar zaten işini yapmıyordur (kart düzenini uzun metin sayfalarında gereksiz ağır buluyorum). Önce başlıkları düzeltin, çizgiye çoğu zaman gerek kalmaz.
Arama motoru tarafı
Başlık hiyerarşisini arama motoru için ayrıca kurgulamanız gerekmiyor. Bölümün iddiasını taşıyan başlık zaten o bölümün konusunu içerdiği için anahtar kelimeyi doğal biçimde barındırır. Anahtar kelimeyi ilk iki kelimeye sıkıştırmak için başlığın Türkçesini bozmak, okuyucuyu kaybettirdiği ölçüde geri de aldırmaz.