Web Tasarım Kitapları: Hangisi Hâlâ Geçerli, Hangisi Değil

Web tasarım okuma listelerinin çoğu 2006 civarında donmuş: aynı sekiz kitap, aynı sırayla. İçlerinden bir kısmı bugün de iş görür, bir kısmı artık yanlış şey öğretir. Ayrımı yapmanın basit bir yolu var: kitap insan davranışını mı anlatıyor, tarayıcıyı mı?

Eskimeyenler: insan davranışını anlatanlar

Dikkat, hafıza ve arama davranışı yirmi yılda değişmedi. Bu yüzden şu üçü hâlâ ayakta:

• Information Architecture for the World Wide Web (Rosenfeld, Morville, Arango). 4. baskısı 2015'te "Information Architecture: For the Web and Beyond" adıyla çıktı ve mobil, sesli arayüz, çok kanallı içerik gibi başlıkları da kapsayacak şekilde genişletildi. Etiketleme, sınıflandırma ve gezinme üzerine yazılmış en derli toplu kaynak.
• Don't Make Me Think (Steve Krug, gözden geçirilmiş baskı 2014). İki akşamda biter, kullanılabilirlik testini üç kişiyle nasıl yapacağınızı anlatan bölümü tek başına kitabın parasını çıkarır.
• Designing with the Mind in Mind (Jeff Johnson). Kaynak listelerde genelde onun 2003 tarihli Web Bloopers kitabı geçer ama asıl okunması gereken bu: arayüz kurallarının arkasındaki algı ve bellek araştırmasını anlatıyor, dolayısıyla kuralın hangi durumda geçerli olmadığını da anlıyorsunuz.

Nielsen'in on kullanılabilirlik sezgiseli 1994'ten kalma ve hâlâ geçerli. Prioritizing Web Usability'nin (2006) sezgiselleri açan bölümleri iyi, ancak ekran ölçüleri ve tarama alışkanlıkları üzerine bulguları masaüstü CRT ekran dünyasına ait. Metnini oku, sayılarını atla.

Eskiyenler: tarayıcıyı anlatanlar

Cascading Style Sheets: Designing for the Web (Lie ve Bos, 3. baskı 2005) CSS'i icat eden iki isimden geliyor, o yüzden tarihsel değeri yüksek. Ama flexbox tarayıcılara yaygınlaşmadan on yıl, Grid'in 2017'deki gelişinden on iki yıl önce yazıldı. Bugün oradan öğrendiğiniz sütun düzeni tekniğini üretime alırsanız gereksiz yere üç kat kod yazarsınız.

Web Design in a Nutshell'in son baskısı da 2006. Aynı yazarın Learning Web Design kitabı 5. baskısıyla 2018'de güncellendi; başlangıç için doğru adres o. Java Look and Feel Design Guidelines ise web tasarımıyla ilgili değil, Swing masaüstü uygulamaları için yazılmış bir Sun kılavuzu. Listelere nasıl girdiğini anlamak zor.

Speed Up Your Site (2003) ilginç bir vaka. Tezi doğruydu ve kazandı: yavaş sayfa kötü deneyimdir. Ama önerdiği teknikler tablo düzeni ve görsel dilimleme çağına ait. Bugün aynı iş Core Web Vitals ölçütleriyle yapılıyor; LCP, CLS ve 2024'te FID'in yerini alan INP.

Bir kitabın eskiyip eskimediğini anlamak

Satın almadan önce içindekiler tablosuna bakarım, dört işaret yeter: CSS bölümünde sütunlar float ve clearfix ile kuruluyorsa, "mobil uyumluluk" ayrı bir ek bölüm olarak duruyorsa, tarayıcı uyumluluk tablosunda IE varsa, erişilebilirlik hiç geçmiyorsa kitap teknik olarak ölmüş demektir. Bu dördü yoksa yayın tarihi 2010 olsa bile okunur.

Kitap yerine bakılacak yerler

Sözdizimi öğrenmek için kitap almanın anlamı kalmadı. MDN hem güncel hem tarayıcı destek tablosuyla birlikte geliyor. Erişilebilirlik için WCAG 2.2 hızlı başvurusu, kitapların hiçbirinde bulamayacağınız kadar net ölçütler veriyor: kontrast oranı, hedef alanı boyutu, klavye tuzağı.

Sıralama yaparsanız: önce Krug, sonra bilgi mimarisi, CSS'i doğrudan MDN'den. Kitap size neyi neden yaptığınızı, dokümantasyon nasıl yapacağınızı öğretir. İkisini karıştıran listeler, on beş yıllık sözdizimi rehberlerini klasik diye önerdiği için eskiyor.